نوع مقاله : علمی - پژ‍وهشی

نویسندگان

1 فردوسی مشهد

2 دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

معرفت شناسی پدیده ها، یا به عبارتی، تلاش برای دستیابی به بینش عقیدتی/فلسفیِ خاص درخصوص ماهیت آنها، هدایت گر او در انتخاب راه کارهای اجرایی متناظر با آن، بویژه در حوزۀ عدالت گستری است؛ با ابتنا بر این ضرورت، بررسی حاضر با هدف شناخت مبانی معرفتی عدالت از دیدگاه شیعی/علوی در راستای مؤلفه های مطرح در نظریه های حوزۀ اخلاق صورت گرفت. ازاین رو، نهج البلاغه، به عنوان یکی از متون مرجع شیعی برگزیده شد و واکاوی آن با کاربستِ مدلِ تحلیل گفتمان موضوعی به عنوان روش تحقیق به انجام رسید. یافته های این پژوهش در دو بخش نتایج تحلیل نظری و نتایج تحلیل زبانی قابل ملاحظه است: درنتیجۀ تحلیل نظری، قاعدۀ «ملکۀ رفتاری گزینش پندار، گفتار، و کردار بر مبنای حق» به عنوان تعریفی از چیستی عدالت به دست داده شد؛ در این قاعده، معانی حق از درستی انجام تا تکلیف شرعی را دربرگرفته و به طور کلی در سه حیطۀ مصداقی الف) حقوق تشریعی، ب) حقوق فردی غیرتشریعی، و ج) حقوق معاوضه ای جای گرفت؛ این قاعده و حیطه های مصداقی حق مجموعاً «اصل جامع معرفت عدالت» را شکل می دهند؛ این اصل معرفت-شناختی، در واقع، اساس دستورالعمل های اجرایی و توزیعی عدالت در این مکتب قرار می گیرد. درنتیجۀ تحلیل زبانی نیز نتایجی به دست آمد که مهم ترین آنها شناسایی هفت برهان یا موضع عقلی در داده های شاهد است. مواضع عقلی، اشاراتی ضمنی یا صریح به دستورالعمل هایی هستند که عقل سلیم آنها را می پذیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Topic-based Discourse Analysis of Nahj-al-balāqa on Epistemology of Justice

نویسندگان [English]

  • MAZINANI ABOLFAZL 1
  • Ali Alizadeh 2
  • Alireza Azad 2

1 Ferdowsi University of Mashhad

2 Ferdowsi University of Mashhad

چکیده [English]

Epistemology of different phenomena, i. e. the human’s endeavor to achieve an ideological/philosophical insight about their nature, can be his conduct in making decisions how to realize them. Since this is also true for bringing justice about the world, this research was carried out to investigate the epistemological basics of Alavi/Shiite justice in Nahj-al-balāqa, a reference book compiled from the lectures and letters of Ali, the first Imam of Shi’as. Applying Topic-based Discourse Analysis Model as our methodology, we arrived at two different categories of conclusions. As a result of theoretical analysis, ‘the consistent selection of our mental, verbal, and practical behaviors based on right’ was concluded to be a definition of the nature of justice, while meanings of ‘right’ are to be from ‘correctness of doing’ to ‘religious assignments’. So, the extentions of the term ‘right’ were divided into these three categories: a) religious instructions/rights, b) private personal rights, and c) exchange and service rights. Meanwhile, 7 topoi, or addresses to rational schemes, were also identified as a result of linguistic analysis.

  • احمدی، سید جواد (1392). «اصطلاح­شناسی عدالت و پیوند آن با مفاهیم همسو در آموزه­های نهج البلاغه». معرفت اخلاقی. سال چهارم، ش 1، صص 37 ـ 53
  • جعفری، محمدتقی. (1385). نهج البلاغه امیرالمؤمنین علی (ع). قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  • حسین زاده، محمد (1385)، معرفت شناسی، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
  • درخشه، جلال. (1386). «عدالت از دیدگاه امام علی (ع)»، دوفصلنامه دانش سیاسی، ش 5. صص 5
  • علی­خانی، علی­اکبر. (1390)، «نظام عدالت علوی: مبانی، اصول، مراحل، سطوح، در عدالت» کتاب دومین نشست اندیشه­هاى راهبردى. صص 135
  • مزینانی، ابوالفضل. (1396). گفتمان­کاوی موضوعی مدلی بر مبنای تاریخی گفتمانی و روش تفسیر قرآن کریم. رساله دکتری منتشرنشده، دانشگاه فردوسی مشهد
  • مزینانی، ابوالفضل. علیزاده، علی. و آزاد آملی، علیرضا. (1396). «تحلیل گفتمان موضوعی: تلفیقی از رویکرد تاریخی گفتمانی و روش تفسیر قرآن کریم». دوماه­نامه جستارهای زبانی. انتشار آنلاین به آدرس: http://lrr.modares.ac.ir/article_16964.html
  • واعظی، احمد. (1388 الف). «ابعاد معرفت­شناختی فلسفه سیاسی اسلام». مجله علوم سیاسی، س 12. ش 48 . صص 7-32.
  • واعظی، احمد. (1388 ب). نقد و بررسی نظریه­های عدالت. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
  • Canning, P. (2014). “Functional Stylistics”. In Michal Bruke (ed.). The Routledge Handbook of Stylistics. pp. 45-67. New York: routledge
  • DeLapp, K. M. (2017).”Metaethics”. The Internet Encyclopedia of Philosophy, available online on: http://www.iep.utm.edu/metaethi/
  • Galperin, (1977). Stylistics. 2nd Moscow: Higher Education
  • Halliday, M. A. K. and Matthiessen C. M.I.M. (2004), An Introduction to Functional Grammar, 3rd Edition, London: Hodder Arnold
  • Jeffries L. (2010). Critical Stylistics: the Power of English, Basingstoke: Palgrave McMillan.
  • Reisigl, M., & Wodak, R. (2009). The discourse-historical approach. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of critical discourse analysis (2nd ed., pp. 87–121). London, UK: Sage.
  • Wodak, R. (2001). The Discourse-historical Approach. In R. Wodak. & M. Meyer (Eds.), Methods of Critical Discourse Analysis (pp. 63–94). London: Sage.