تحلیل انواع پیشوندهای اشتقاقی گویش بلوچی سرحدی بر اساس چارچوب نظریة بهینگی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

طاهره عزت آبادی پور ¹

عباسعلی آهنگر ¹

سید فرید خلیفه لو ¹

عالیه کرد‌عفرانلو‌کامبوزیا ²

¹ گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

² گروه زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

10.22067/jlkd.2026.97419.1366

چکیده

پژوهش حاضر به توصیف و تحلیل محدودیت‌های واجی حاکم بر پیشوندهای اشتقاقی بلوچی سرحدی، در چارچوب نظریۀ بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، 2004/1993) پرداخته است. داده‌های این پژوهش مشتمل بر 98 واژۀ مشتق دارای ساخت‌های هجایی متنوع پایه شامل: (CV,VC CVC, CVCC, CVCV, CVCVC, CVCCVC, CVCVCV, CCVC, CCVCC, و VCVC) از طریق مصاحبه با 15 گویشور بومی 10 مرد و 5 زن، ۶۰ تا ۷۵ ساله‌ی کم‌سواد و بی‌سواد در روستاهای شهرستان خاش و منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که این گویش از نظام واژه‌سازی پویایی برخوردار است که در آن از پیشوندهای اشتقاقی خاص در ساخت مقوله‌های دستوری مختلف از قبیل: اسم‌ مشتق با پیشوند /ham-/، فعل‌ مشتق با 3 پیشوند /dar-/، /sar-/ و /ber-/، صفت مشتق با 5 پیشوند biə-/، /na-/، /nɑ-/، /bɑ-/ و /ham-/ و قید مشتق با 2 پیشوند /ham-/ و /biǝ-/ استفاده می‌شود. در نهایت، تحلیل داده‌ها در تابلوهای بهینگی نشان می‌دهد که می‌توان پیشوندهای اشتقاقی را در قالب محدودیت‌های نظریۀ بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، 2004/1993) از قبیل محدودیت‌های «هجایی و وزنی» مانند محدودیت‌های «آغازه»، «منع آغازه و پایانة پیچیده» و «همترازی لبة راست (تکواژ و هجا)» و محدودیت‌های «یکپارچگی ساختاری» مشتمل بر محدودیت‌های «بیشینگی و وابستگی درونداد و برونداد»، «منع قلب» و «منع تجزیه» تبیین کرد.

کلیدواژه‌ها

نظریة بهینگی

پیشوند اشتقاقی

محدودیت

تابلو

بلوچی سرحدی

موضوعات

• ساخت‌واژه

---

عنوان مقاله English

An Analysis of the Types of Derivational Prefixes in Sarhaddi Balochi Dialect Based on the Optimality Theory Framework

نویسندگان English

Tahereh Ezatabadi Poor ¹

Abbas Ali Ahangar ¹

Seyyed Farid Khalifehloo, ¹

Aliyeh Kord-e Zafaranlu Kambuziya ²

¹ English Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.

² Department of Linguistics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.

چکیده English

The present study describes and analyzes the phonological constraints governing derivational prefixes in Sarhaddi Balochi dialect, utilizing the framework of Optimality Theory (Prince & Smolensky, 1993/2004). The data of this research, comprising 98 derived words with diverse syllable structures of base including: (CV, VC, CVC, CVCC, CVCV, CVCVC, CVCCVC, CVCVCV, CCVC, CCVCC, VCVC), were collected via interviewing with 15 native low-literacy and illiterate speakers (10 men and 5 women), aged 60 to 75 years old in the villages of Khash county and from library resources. The research findings indicate that this dialect benefits from a dynamic word-formation system in which specific derivational prefixes are used for constructing different grammatical categories such as derived nouns with the prefix /ham-/, derived verbs with 3 prefixes /dar-/, /sar-/ and /ber-/, derived adjectives with 5 prefixes: biə-/, /na-/, /nɑ-/, /bɑ-/ and /ham-/, and derived adverbs with 2 prefixes: /ham-/ and /biǝ-/. Ultimately, data analysis in optimality tableaux show that derivational prefixes can be explained within the framework of the constraints of Optimality Theory (Prince & Smolensky, 1993/2004), such as "syllabic and metrical" constraints like "Onset", "*Complex Onset and Coda", and "Alignment Right (Morpheme-Syllable), and "structural conformity" constraints including "Maximality and Depedancy of Input-Output", "Linearity" and "*Integrity" .

کلیدواژه‌ها English

Optimality Theory

Derivational Prefix

Constraint

Tableau

Sarhaddi Balochi