تحلیل انواع پیشوندهای اشتقاقی گویش بلوچی سرحدی بر اساس نظریۀ بهینگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

طاهره عزت آبادی پور ¹

عباسعلی آهنگر ²

سید فرید خلیفه لو ³

عالیه کرد‌عفرانلو‌کامبوزیا ⁴

¹ دانش‌آموخته دکتری زبانشناسی، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

² استاد زبانشناسی، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

³ دانشیار زبانشناسی، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

⁴ دانشیار زبانشناسی، گروه زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

10.22067/jlkd.2026.97419.1366

چکیده

پژوهش حاضر به توصیف و تحلیل محدودیت‌های واجی حاکم بر پیشوندهای اشتقاقی بلوچی سرحدی، در چارچوب نظریۀ بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، 2004/1993) پرداخته است. داده‌های این پژوهش مشتمل بر 98 واژۀ مشتق دارای ساخت‌های هجایی متنوع پایه شامل: (CV,VC CVC, CVCC, CVCV, CVCVC, CVCCVC, CVCVCV, CCVC, CCVCC, و VCVC) از طریق مصاحبه با 15 گویشور بومی 10 مرد و 5 زن، ۶۰ تا ۷۵ سالۀ کم‌سواد و بی‌سواد در روستاهای شهرستان خاش و منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که این گویش از نظام واژه‌سازی پویایی برخوردار است که در آن از پیشوندهای اشتقاقی خاص در ساخت مقوله‌های دستوری مختلف از قبیل: اسم‌ مشتق با پیشوند /ham-/، فعل‌ مشتق با 3 پیشوند /dar-/، /sar-/ و /ber-/، صفت مشتق با 5 پیشوند biə-/، /na-/، /nɑ-/، /bɑ-/ و /ham-/ و قید مشتق با 2 پیشوند/ham-/ و/biǝ-/ استفاده می‌شود. درنهایت، تحلیل داده‌ها در تابلوهای بهینگی نشان می‌دهد که می‌توان پیشوندهای اشتقاقی را در قالب محدودیت‌های نظریۀ بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، 2004/1993) از قبیل محدودیت‌های «هجایی و وزنی» مانند محدودیت‌های «آغازه»، «منع آغازه و پایانۀ پیچیده» و «همترازی لبۀ راست (تکواژ و هجا)» و محدودیت‌های «یکپارچگی ساختاری» مشتمل بر محدودیت‌های «بیشینگی و وابستگی درونداد و برونداد»، «منع قلب» و «منع تجزیه» تبیین کرد.

کلیدواژه‌ها

نظریۀ بهینگی

پیشوند اشتقاقی

محدودیت

تابلو

بلوچی سرحدی

موضوعات

• ساخت‌واژه

---

عنوان مقاله English

An Analysis of the Types of Derivational Prefixes in Sarhaddi Balouchi Dialect based on the Optimality Theory

نویسندگان English

Tahereh Ezatabadi Poor ¹

Abbas Ali Ahangar ²

Seyyed Farid Khalifehloo, ³

Aliyeh Kord-e Zafaranlu Kambuziya ⁴

¹ Ph.D in Linguistics, English Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.

² Professor of Linguistics, English Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.

³ Associate Professor of linguistics, English Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.

⁴ Associate Professor of linguistics, Department of Linguistics, Faculty of Literature and Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.

چکیده English

This study describes and analyzes the phonological constraints governing derivational prefixes in Sarhaddi Balouchi dialect, utilizing the framework of Optimality Theory (Prince & Smolensky, 1993/2004). The data, comprising 98 derived words with diverse syllable structures of base including CV, VC, CVC, CVCC, CVCV, CVCVC, CVCCVC, CVCVCV, CCVC, CCVCC, VCVC, were collected via interviewing with 15 native low-literacy and illiterate speakers (10 men and 5 women), aged 60 to 75 living in the villages of Khash county and from library resources. The findings indicate that this dialect benefits from a dynamic word-formation system in which specific derivational prefixes are used for constructing different grammatical categories such as derived nouns with the prefix /ham-/, derived verbs with 3 prefixes /dar-/, /sar-/ and /ber-/, derived adjectives with 5 prefixes /biə-/, /na-/, /nɑ-/, /bɑ-/, and /ham-/, and derived adverbs with 2 prefixes /ham-/ and /biǝ-/. Data analysis in optimality tableaux show that derivational prefixes can be explained within the framework of the constraints of Optimality Theory (Prince & Smolensky, 1993/2004), such as “syllabic and metrical” constraints like “Onset”, “*Complex Onset and Coda”, and “Alignment Right (Morpheme-Syllable), and “structural conformity” constraints including “Maximality and Depedancy of Input-Output”, “Linearity” and “*Integrity”.

کلیدواژه‌ها English

Optimality Theory

Derivational Prefix

Constraint

Tableau

Sarhaddi Balouchi

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

مراجع

آهنگر. ع. ع، جهانی، ک، مدرسی قوامی، گ.، و ساغریچی، ف. (1395). ساخت هجا در گویش بلوچی سرحدی گرنچین. مجلۀ زبان و زبان‌شناسی، (22) 11، 49-76.

بی‌جن‌خان، م. (1384). واج‌شناسی: نظریۀ بهینگی. سمت.

جمالزهی، ف. (1390). بررسی توصیفی ساختواژه بلوچی سرحدی گرنچین. پایان‌نامه کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی. دانشگاه سیستان و بلوچستان.

شقاقی، و. (1402). مبانی صرف. تهران: سمت.

علی‌نژاد، ب، و ویسی‌حصار، ر. (1396). صورت‌های بهینه اسم مصغر در زبان کردی. مجلۀ زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان، (9) 16، 87-108.

نغزگوی‌کهن، م. (1390). مقایسه دستوری‌شدگی و دستوری زدایی در فارسی کنونی (مطالعه موردی: تبدیل برخی وندهای تصریفی به اشتقاقی). مجلۀ زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان، (4) 3. 89-109.

Ahangar,A. A., Jahani,C., Modarresighavami,G. and Sagharichi,F. (2016). A Study of Syllable Structure in Sarhaddi Balochi Dialect of Granchin. Language and Linguistics, 11(22), 49-76 [In Persian].

Blutner R, Zeevat H. Editor's Introduction: Pragmatics in Optimality Theory. (2004b). In: Blutner R, Zeevat H, editors. Optimality Theory and Pragmatics. Houndmills: Palgrave Macmillan; 1-24. https://doi.org/10.1057/9780230501409_1

Crystal D. (2023). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Malden: Blackwell Publishing.

Elfenbien. J. (1989). Blochi. In: CLI. 350-362. ISBN: 9783882264135.

Fabb N. (1988). English Suffixation is Constrained Only by Selectional Restrictions. Natural Language & Linguistic Theory. 6(4), 527-539. https://doi.org/10.1007/BF00134491.

Féry C, Van De Vijver R, editors. (2003). The Syllable in Optimality Theory. Cambridge: Cambridge University Press.

Halle M, Mohanan KP. Segmental Phonology of Modern English. (1985). Linguist Inq. 16: 57-116.

Hay J. (2000). Causes and Consequences of Word Structure [dissertation]. Evanston: Northwestern University.

Hoek J, de Hoop H. (2016). On the Optimal Interpretation of Yes and No in Dutch. In: Legendre G, Putnam MT, de Swart H, Zaroukian E, editors. Optimality Theoretic Syntax, Semantics, and Pragmatics: From Uni- to Bidirectional Optimization. Oxford: Oxford University Press; 220-247. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198757115.003.0010.

Jahani C, Korn A. (2009). Balochi. In: Windfuhr G, editor. The Iranian Languages. London: Routledge. 634-692. DOI:10.1075/jhl.1.2.07dah.

Jahani C. Balochi. In: Garry J, Rubino C, editors. (2001). Facts about The World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present. New York: H.W. Wilson; 59-64. DOI:10.5860/choice.39-1920.

Jamalzehi, F. (2012). A Morphological Description of Sarhaddi Balochi of Granchin. The Thesis of M.A in General Linguistics. University of Sistan and Baluchestan [In Persian].

Kager R. (1999). Optimality Theory. Cambridge: Cambridge University Press.

Katamba F. (1993). Morphology. New York: St. Martin's Press.

Kiparsky P. (1982a). From Cyclic Phonology to Lexical Phonology. In: van der Hulst H, Smith N, editors. The Structure of Phonological Representation. Dordrecht: Foris.131‑175. https://doi.org/10.1515/9783112328088-008.

McCarthy J.J, Prince AS. (1995). Faithfulness and Reduplicative Identity. In: UMOPL: Papers in Optimality Theory. Amherst: GLSA Publications; 1995. p. 249-384. DOI:10.7282/T31R6NJ9.

McCarthy J.J. (2002). A Thematic Guide to Optimality Theory. Cambridge: Cambridge University Press.

McCarthy, J. (2004). Optimality Theory in Phonology. Oxford Black well.

McCarthy J.J. (2008). Doing Optimality Theory: Applying Theory to Data. Malden: Blackwell Publishing.

Orgun, C. O. (1996a). Sign-Based Morphology and Phonology with Special Attention to Optimality Theory [dissertation]. Berkeley: University of California.

Pierce M. (2007). The Routledge Dictionary of English Language Studies. London: Routledge.

Prince, A., & Smolensky P. (1993). Optimality Theory: Constraint Interaction in Generative Grammer. MIT Press.

Prince, A., & Smolensky, P. (1993/2004). Optimality Theory: Constraint Interaction in Generative Grammer. Cambridge, Blackwell.

Prince, A., & Smolensky, P. (2004). Optimality Theory in Phonology: Constraint Interaction in Generative Grammar. Oxford: Black Well.

Reiss C. (2003). Language Change without Constraint Reranking. In: Holt DE, editor. Optimality Theory and Language Change. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers; pp. 143-168. https://doi.org/10.1007/978-94-010-0195-3_6.

Shaghaghi, V. (2024). An Introduction to Morphology. Tehran: SAMT [In Persian].

Wilson C. (2001). Bidirectional Optimization and the Theory of Anaphora. In: Legendre G, Grimshaw J, Vikner S, editors. Optimality-Theoretic Syntax. Cambridge: MIT Press; p. 465-507. http://doi.org/10.7551/mipress/5161.003.0018.

Yule, G. (2023).The Study of Languges. Cambridge University Press.

 

فهرست اختصارات:

.