زبانشناسی و گویش های خراسان

زبانشناسی و گویش های خراسان

بررسی دستگاه واجی در گویش حناشوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان و کارشناسی ارشد زبان‌های باستانی ایران، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران .
2 استاد بخش زبان‌شناسی و زبان‌های خارجی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
3 استاد، بخش زبان‌شناسی و زبان‌های خارجی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
چکیده
در شهرستان دشتیِ استان بوشهر، حناشور از روستاهای دهستان طسوجِ بخش شنبه و طسوج است. گویش حناشوری از گونه‌های زبانیِ فارسی معیار در استان بوشهر است. مصاحبه با گویشوران مطلوب (10 گویشور بالای 50 سال و دو گویشور جوان و باسواد)، ثبت‌و‌ضبط گفتار و آوانگاری صدای آنها و تکمیل پیکرۀ زبانی با روش‌های میدانی و توصیفی– تحلیلی به همراهِ ابزارهای کتابخانه‌ای برای انجام پژوهش حاضر به کار گرفته شده‌اند و اطّلاعات لازم نیز، از همین روشها و به کمک الفبای آوانگاری بینالمللی (IPA) بهترتیب، جمع‌آوری، تجزیه‌وتحلیل شدهاند. در این پژوهش، نحوۀ توزیع و ویژگیهای همخوانها و واکهها و ساختمان هجا در گویش حناشوری مورد واکاوی قرار گرفته است. بر اساس شواهد، این گویش دارای 25 همخوان و 21 واکه (6 ساده و 15 مرکب) است. همخوانها همگی از نوع شُشی هستند. در حناشوری، دو همخوانِ/w, ŋ/علاوه بر همخوان‌های فارسی معیار، وجود دارد. همچنین، برخی از دوواکه‌ای‌ها و سه‌واکه‌ای‌ها، برای نخستین بار در گونه‌های زبان فارسی، ثبت و ضبط شده‌اند. /iou/, /oue/, /uai/ سه‌واکه‌ای‌ها در حناشوری هستند. نبود خوشۀ آغازین، الزام آغاز هجا با همخوان و ختم هجا به حداکثر دو همخوان، از محدودیّت‌های ساختار هجا در حناشوری هستند. با تکیه بر واکافت داده‌های پیکرۀ زبانی، هجاها در حناشوری از نظر وزن هجایی، سبک، سنگین یا فوق سنگین هستند و cv(:)(c(c)) الگوی کلّی ساخت هجا در حناشوری است. ظاهرنشدن ناواژه‌ها و توجیه برخی فرآیندهای واجی مانند حذف و قلب، از مزایای نظریۀ رسایی و لزوم وجود پوش رسایی مجاز در هجاهای حناشوری هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Investigation into the Phonological System of the Hanashuri Dialect

نویسندگان English

Sohrab Gholami 1
Jalal Rahimian 2
Farrokh Hajiyani 3
1 Master's Degree in Teaching Persian to Non-Persian Speakers & Master's Degree in Ancient Iranian Languages, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 Professor, Department of Linguistics and Foreign Languages, Faculty of Literature and Humanities, Shiraz University, Shiraz, Iran.
3 Professor, Department of Linguistics and Foreign Languages, Faculty of Literature and Humanities, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

Located in Dashti County, Bushehr Province, Hanashur is one of the villages of Tasuj Rural District, Shanbeh and Tasuj Districts. The Hanashuri dialect is a Persian language variety in Bushehr Province. Interviews with 12 speakers (10 speakers aged over 50 and two young and literate speakers) were done. Field study and descriptive-analytical methods as well as library tools were used in this present study. This study analyzed the production method and characteristics of consonants, vowels, and syllable structure in the Hanashuri. Based on the findings, this dialect has 25 consonants and 21 vowels (6 simple and 15 complex). The consonants are all of the aspirated type. There are two consonants /w, ŋ/ in addition to the Persian consonants of standard. Moreover, some diphthong and triphtong were identified recorded for the first time in this Persian language dialect. Hanashuri includes /iou/, /oue/, and /uai/ triphtongs. The absence of first cluster, the beginning of the syllable with the consonant and the termination of the syllable by the maximum of two consonants, are the constraints of syllable structure in Hanashuri. Syllables in Hanashuri are light, heavy and superheavy and cv(:)(c(c)) is the general pattern of syllable structure. The absence of non-words and justification of some phonological processes such as elimination and metathesis are the advantages of sonority theory in Hanashuri syllables.

کلیدواژه‌ها English

Consonant
Hanashuri Dialect
Minimal Pair
Phonology
Vowel

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

افشاری، م. ا. (1377). فرّاشبندنامه (سیمای فرّاشبند). فاضل.
امیری، س. ر. (1382). تاریخ و فرهنگ مردم فرّاشبند. نوید شیراز.
پهلوان‌نژاد، م. ر.، شاهرودی، م. (1391). بررسی و توصیف ساخت آوایی در گویش علی­میرزایی سرخس. زبانشناسی و گویش‌های خراسان، 4(6)، 51-65.  https://doi.org/10.22067/LJ.V4I6.20366
ثمره، ی. (1378). آواشناسی زبان فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
حاجیانی، ف. (1383). واژههای ویژه کشتی و کشتیرانی در گویش بوشهری. گویش‌شناسی، ج 1، ش 2، 7-16.
حسینی‌فسائی، م. ح. (1388). فارسنامه ناصری. تصحیح و تحشیه منصور رستگارفسایی.2 ج. امیرکبیر.
حق‌شناس، ع. ‌م. (1378). آواشناسی (فونتیک). آگاه.
رستم‌بیگ تفرشی، آ. (1400). اطلس زبانی، گویش‌سنجی و مستندسازی زبان. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
زمرّدیان، ر. (1379). راهنمای گردآوری و توصیف گویشها. مشهد: دانشگاه فردوسی.
سلامی، ع. ا. (1394). آشنایی با ویژگی‌های آوایی و دستوری زبان‌گونه‌های فیروزآباد. ادبیّات و زبان‌های محلّی ایران‌زمین، دوره 5، شماره 2، 37-63.
طبیب‌زاده، ا. (1386). کشش در دستگاه مصوّتی زبان فارسی. مجموعه‌مقالات هفتمین همایش زبانشناسی ایران، ج 1، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
عبدالکریمی، س. (1392). فرهنگ توصیفی زبانشناسی اجتماعی. نشر علمی.
علینژاد، ب. (1398). مبانی واج‌شناسی. اصفهان: دانشگاه اصفهان.
غلامی، س. (1400). بررسی زبان‌شناسی گویش تنگسیری (بوالخیر): آواشناسی، ساخت‌واژه، نحو، ریشه‌شناسی و کنکاش در واژگان منتخب. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان‌های باستانی ایران، دانشگاه شیراز.
غلامی، س. (1404). واکافتی زبانشناختی در گویش حناشوری. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، دانشگاه شیراز.
غلامی، س.، و حاجیانی، ف. (1402). توصیف دستگاه واجی گویش بوالخیری به روش IPA. زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی، 8(2)، 185-215. https://doi.org/10.22099/JILL.2023.48056.1353
غلامی، س.، رحیمیان، ج.، و حاجیانی، ف. (1404 الف). واکاوی دستگاه فعل در گویش حناشوری. زبانشناسی و گویش‌های خراسان، 17(3)، 103-132. https://doi.org/10.22067/JLKD.2025.92719.1313
غلامی، س.، رحیمیان، ج.، و حاجیانی، ف. (1404 ب). رده‌شناسی گویش حناشوری از نظر بازنمایی روابط دستوری. زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی، 10(2)، 19-37. https://doi.org/10.22099/JILL.2025.54250.1446
فرهنگستان زبان و ادب فارسی. (1402). راهنمای گردآوری گویش‌های ایرانی. تهران.
کراچی، ر. (1390). فارسی فیروزآبادی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
کراچی، ر. (1391). توصیف فعل در فارسی فیروزآبادی. ادبیّات و زبان‌های محلّی ایران‌زمین، دوره 2، شماره 1، 99-124.
مقیمی، ا. (1385). بررسی گویش گورکانی (گویش مردم روستای بایگان فیروزآباد). روزنگار.
مشکوه‌الدّینی، م. (1374). ساخت آوایی زبان. مشهد: دانشگاه فردوسی.
هاشمی‌زاده، س. ک. (1399). فرهنگ واژگان گویش دشتی. 4 ج. قم: نگاهِ آشنا.
هایمن، ل. ا. (1368). نظام آوایی زبان: نظریه و تحلیل، مترجم: یدالله ثمره، امیرکبیر.
یارمحمّدی، ل. (1364). درآمدی به آواشناسی. مرکز نشر دانشگاهی.
Bauman-Waengler, J. (2009). Interoduction to phonetics and Phonology. New York: Pearson.
Duanmu, S. (2008). Syllable Structure, the limits of variation, Oxford: Oxford University Press.
Ganger, U. (2002). "Fieldwork and Field Methods", In Rajend Mesthrie (ed.): Concise Encyciopedia of Sociolinguistics. Amsterdam/Oxford: Elsevier, 779-781.
Hayes, B. (1989). Compensatory lengthening in moraic phonology. Linguistic Inquiry, 20, 253-306.
Hazen, K. (2002). Field Methods in Modern Dialect and Variation Studies. In rajend Mesthrie (ed.): Concise Encyciopedia of Sociolinguistics. Amsterdam/Oxford: Elsevier, 776‑779.
Laver, J. (1994). The principles of phonetics. Cambridge: Cambridge University press.
 
 
پیوست
مشخّصات گویشوران حناشوری
 
نام و نام خانوادگی
نام پدر
سن- سال تولّد (ه.ش)
تحصیلات
1
زنده‌یاد قحطان غلامی
عبدالرّسول
93 - 1310
بدون سواد
2
زنده‌یاد حسن غلامی
غلامعلی
67 - 1310
بدون سواد
3
زنده‌یاد ماه‌جان صرّافی
علی
70 - 1320
بدون سواد
4
زنده‌یاد مراد غلامی
قحطان
64 - 1336
بدون سواد
5
خانم ماه‌نساء جمالی
حیدر
77 - 1327
بدون سواد
6
خانم گل‌جان غلامی
حسن
71 - 1333
بدون سواد
7
خانم زینت غلامی
حسن
57 - 1347
ابتدایی
8
آقای شیرعلی دهقان
مهرعلی
56 – 1348
ابتدایی
9
خانم اطلس غلامی
قحطان
51 - 1353
ابتدایی
10
خانم گلبس غلامی
قحطان
50 - 1354
ابتدایی
11
آقای سهراب غلامی
مراد
35 - 1369
کارشناس ارشد آزفا - کارشناس ارشد زبان‌های باستان ایران
12
خانم بنفشه غلامی
مراد
33 - 1371
پزشک – متخصّص داخلی
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.