دانشگاه فردوسی مشهد زبانشناسی و گویش های خراسان 2008-7233 18 2 2026 08 23 From Space to Discourse: The Grammaticalization and Cognitive Reinterpretation of “Tā” in Persian within Heine’s Model از مکان تا گفتمان: دستوری‌شدگی و بازتعبیر شناختی «تا» در فارسی بر پایۀ مدل هاینه 99 129 48218 10.22067/jlkd.2026.97103.1362 FA مسعود دهقان دانشیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی و زبان‌شناسی، دانشکدۀ زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، کردستان، ایران. 0000-0001-7925-7770 محمدرضا عبدالملکی مدرس زبان، دانشگاه کردستان، سنندج، کردستان، ایران. 0009-0006-9017-7337 Journal Article 2025 12 23 This study examines the process of grammaticalization of the Persian element “tā” from the perspective of Heine’s cognitive–grammatical approach (1991; 1997; 2003). The central research question concerns how the wide range of functions associated with tā, from spatial and temporal uses to conditional, resultative, and discourse-related constructions, can be explained in a coherent, cognitively grounded developmental pathway. The theoretical framework was based on Heine’s conceptual continuum, which models linguistic change as systematic shifts across conceptual domains, from embodied experience to increasingly abstract levels. The data were collected from accessible and reliable sources of contemporary Persian and were analyzed using a conceptual–functional approach. The results demonstrated that all uses of tā are grounded in the persistence of the underlying Path–End Point image schema, with functional variation arising from cognitive reanalysis of this schema across different conceptual domains. Furthermore, the findings showed that the grammaticalization path of tā does not terminate with grammatical stabilization but extends into the level of discourse emphasis, where tā functions as a device for evaluative highlighting and discourse organization. These results strengthen the explanatory capacity of Heine’s model for the analysis of Persian and underscore the close interaction between conceptualization, grammatical structure, and discourse-level meaning. پژوهش حاضر به بررسی فرایند دستوری‌شدگی عنصر «تا» در زبان فارسی از منظر رویکرد شناختی-دستوری هاینه (1991،1997،2003) پرداخته است. مسئلۀ اساسی پژوهش آن است که چگونه تنوع گستردۀ کارکردهای «تا»-از کاربردهای مکانی و زمانی تا ساخت‌های شرطی، نتیجه‌ای و گفتمانی-می‌تواند در قالب یک مسیر تحولی منسجم و شناخت‌-مبنا تبیین شود. چارچوب نظری پژوهش بر پیوستار مفهومی هاینه استوار است که تحول عناصر زبانی را به‌صورت جابه‌جایی‌های نظام‌مند میان حوزه‌های مفهومی از تجربه‌های بدن‌مند تا سطوح انتزاعی‌تر صورت‌بندی می‌کند. داده‌های پژوهش از منابع در دسترس و معتبر زبان فارسی معاصر گردآوری شده و تحلیل آن‌ها بر پایۀ رویکرد مفهومی-کارکردی انجام گرفته است. نتایج نشان داد که تمامی کاربردهای «تا» بر پایداری طرح‌وارۀ بنیادین «مسیر-نقطۀ پایان» مبتنی هستند و تفاوت آن‌ها حاصلِ بازتعبیر شناختی این طرح‌واره در حوزه‌های مختلف مفهومی است. افزون بر این، یافته‌ها نشان داد که مسیر دستوری‌شدگی «تا» با تثبیتِ دستوری پایان نمی‌یابد، بلکه به سطح تأکید گفتمانی گسترش می‌یابد؛ سطحی که در آن «تا» به ابزاری برای برجسته‌سازی ارزیابانه و سازمان‌دهی گفتمان بدل می‌شود. این یافته‌ها ظرفیت تبیینی مدل هاینه را در تحلیل زبان فارسی تقویت می‌کند. https://jlkd.um.ac.ir/article_48218_b2e6494f1c9f0ae2fcdf23310ea73b46.pdf