دانشگاه فردوسی مشهد زبانشناسی و گویش های خراسان 2008-7233 18 2 2026 08 23 An Analysis of the Types of Derivational Prefixes in Sarhaddi Balochi Dialect based on the Optimality Theory تحلیل انواع پیشوندهای اشتقاقی گویش بلوچی سرحدی بر اساس نظریۀ بهینگی 59 98 47911 10.22067/jlkd.2026.97419.1366 FA طاهره عزت آبادی پور دانش‌آموخته دکتری زبانشناسی، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. 0000-0003-2853-3602 عباسعلی آهنگر استاد زبانشناسی، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. 0000-0003-1288-1506 سید فرید خلیفه لو دانشیار زبانشناسی، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. 0000-0002-5325-4237 عالیه کرد‌ زعفرانلو‌کامبوزیا دانشیار زبانشناسی، گروه زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0009-0005-7085-4161 Journal Article 2026 01 08 This study describes and analyzes the phonological constraints governing derivational prefixes in Sarhaddi Balochi dialect, utilizing the framework of Optimality Theory (Prince & Smolensky, 1993/2004). The data, comprising 98 derived words with diverse syllable structures of base including CV, VC, CVC, CVCC, CVCV, CVCVC, CVCCVC, CVCVCV, CCVC, CCVCC, VCVC, were collected via interviewing with 15 native low-literacy and illiterate speakers (10 men and 5 women), aged 60 to 75 living in the villages of Khash county and from library resources. The findings indicate that this dialect benefits from a dynamic word-formation system in which specific derivational prefixes are used for constructing different grammatical categories such as derived nouns with the prefix /ham-/, derived verbs with 3 prefixes /dar-/, /sar-/ and /ber-/, derived adjectives with 5 prefixes /biə-/, /na-/, /nɑ-/, /bɑ-/, and /ham-/, and derived adverbs with 2 prefixes /ham-/ and /biǝ-/. Data analysis in optimality tableaux show that derivational prefixes can be explained within the framework of the constraints of Optimality Theory (Prince & Smolensky, 1993/2004), such as “syllabic and metrical” constraints like “Onset”, “*Complex Onset and Coda”, and “Alignment Right (Morpheme-Syllable), and “structural conformity” constraints including “Maximality and Depedancy of Input-Output”, “Linearity” and “*Integrity”. پژوهش حاضر به توصیف و تحلیل محدودیت‌های واجی حاکم بر پیشوندهای اشتقاقی بلوچی سرحدی، در چارچوب نظریۀ بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، 2004/1993) پرداخته است. داده‌های این پژوهش مشتمل بر 98 واژۀ مشتق دارای ساخت‌های هجایی متنوع پایه شامل: (CV,VC CVC, CVCC, CVCV, CVCVC, CVCCVC, CVCVCV, CCVC, CCVCC, و VCVC) از طریق مصاحبه با 15 گویشور بومی 10 مرد و 5 زن، ۶۰ تا ۷۵ سالۀ کم‌سواد و بی‌سواد در روستاهای شهرستان خاش و منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که این گویش از نظام واژه‌سازی پویایی برخوردار است که در آن از پیشوندهای اشتقاقی خاص در ساخت مقوله‌های دستوری مختلف از قبیل: اسم‌ مشتق با پیشوند /ham-/، فعل‌ مشتق با 3 پیشوند /dar-/، /sar-/ و /ber-/، صفت مشتق با 5 پیشوند biə-/، /na-/، /nɑ-/، /bɑ-/ و /ham-/ و قید مشتق با 2 پیشوند/ham-/ و/biǝ-/ استفاده می‌شود. درنهایت، تحلیل داده‌ها در تابلوهای بهینگی نشان می‌دهد که می‌توان پیشوندهای اشتقاقی را در قالب محدودیت‌های نظریۀ بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، 2004/1993) از قبیل محدودیت‌های «هجایی و وزنی» مانند محدودیت‌های «آغازه»، «منع آغازه و پایانۀ پیچیده» و «همترازی لبۀ راست (تکواژ و هجا)» و محدودیت‌های «یکپارچگی ساختاری» مشتمل بر محدودیت‌های «بیشینگی و وابستگی درونداد و برونداد»، «منع قلب» و «منع تجزیه» تبیین کرد. https://jlkd.um.ac.ir/article_47911_ceb81aa09c2dab536237b1543bb9fca7.pdf