دانشگاه فردوسی مشهد زبانشناسی و گویش های خراسان 2008-7233 18 1 2026 04 21 Exploring Semantic Leaps in Situations in Persian Jokes بررسی جهش معنایی در موقعیت‌های موجود در لطیفه‌های زبان فارسی 61 85 47777 10.22067/jlkd.2026.96228.1356 FA مریم زریابی دانــــشجوی دکترا، گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. 0009-0008-3699-6803 فرهاد ساسانی دانشیار، گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. 0000-0002-7585-9181 Journal Article 2025 11 02 Semantic leap, which is a sudden and unexpected change of meaning at the end of an event, can be very surprising to the audience and is therefore a suitable tool for creating surprises. This trick is widely used in jokes. This research investigated semantic leap in Persian jokes to identify the layers of leap based on the situations in the text. For this purpose, 55 jokes available on the Jam-e Jam Online Website in 2025 were selected since in them the audience had an initial misconception and then reached the correct understanding. Therefore, a change of frame or change of mental space from one frame to another, in the sense used in frame semantics and then patterns of blending mental spaces and frames, had taken place. This study shows that the semantic leap from the first frame or domain to the second frame or domain can occur at the word level due to synonymy, polysemy, or homophony, and at levels larger than the word, due to some morphological or grammatical features, the type of translation, or personal experiences. Semantic leap is a powerful tool for attracting the attention of the audience and influencing them because it creates unexpected situations for them and adds to the appeal of jokes. جهش معنایی، یعنی تغییر ناگهانی و خلاف انتظارِ معنا در پایان یک رویداد، می‌تواند برای مخاطب بسیار غافل‌گیرکننده باشد و در نتیجه ابزارِ مناسبی برای شگفتی‌آفرینی است. این ترفند در لطیفه‌ها کاربرد فراوان دارد. ازاین‌رو، در این پژوهش چگونگی عملکردِ جهش معنایی، به تعبیری که کولسن (2001) به کار می‌برد، در لطیفه‌های فارسی بررسی می‌شود تا لایه‌های جهش بر اساس موقعیت‌های موجود در متن شناسایی شود. بدین منظور، 55 لطیفۀ موجود در سایت جام‌جم آنلاین در تیر 1404 انتخاب شدند؛ زیرا در آن‏ها برداشت اولیه مخاطب در حین خواندن/شنیدن لطیفه، با برداشت نهایی که در پایان حاصل می‏شد، متفاوت بود؛ بنابراین، تغییر قاب یا تغییر فضای ذهنی از یک قاب به قاب دیگر، به تعبیری که در معناشناسی قاب و سپس الگوهای آمیختگی فضاهای ذهنی و قاب‌ها به کار رفته است، صورت پذیرفته بود. این بررسی نشان می‌دهد که جهش معنایی از قاب یا حوزۀ نخست به قاب یا حوزۀ دوم در ارتباط با واژه‌ها می‌تواند به دلیل هم‌معنایی، چندمعنایی یا هم‌آوایی، و در سطوح بزرگ‌تر از واژه، به دلیل برخی ویژگی‌های صرفی یا دستوری، نوع ترجمه یا تجربه‌های شخصی رخ دهد. جهش معنایی ابزاری قدرتمند برای جلب‌توجه مخاطب و تأثیرگذاری بر وی است زیرا شرایطی غیرقابل‌انتظار را برای او به وجود می‌آورد و بر جذابیت لطیفه‌ها می‌افزاید. https://jlkd.um.ac.ir/article_47777_7800d0f0f334c2321b199f08fbfbe476.pdf