زبانشناسی و گویش‌های خراسان
بعضی ویژگی های تمایزبخش مهم گویش های خراسانی زبان فارسی از گویش های گروه افغانی و تاجیکی

یولی ایونسیان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 تیر 1403

چکیده
  مقاله حاضر به بررسی پنج ویژگی گروه گویش‌های فارسی خراسانی می‌پردازد که آن را از گروه افعانی-تاجیکی متمایز می‌کنند. این ویژگی‌ها که از دو ویژگی آوایی و دو ویژگی صرفی و همچنین یکی مربوط به حروف اضافه تشکیل شده‌اند، علی‌رغم اینکه همه وجوه تمایز بین گروه‌ها را نشان نمی‌دهند، توسط مولف به عنوان پایدارترین ویژگی‌ها مشخص شده‌اند. مقاله ...  بیشتر

زبانشناسی و گویش‌های خراسان
گاهان و تقسیم زمان در گویـش روســتـای بــیــمــرغ گنـــاباد

حمید خصلتی

دوره 15، شماره 4 ، اسفند 1402، ، صفحه 165-177

چکیده
  پژوهش و بررسی گویش‌های اصیل فارسی از جمله پژوهش‌هایی است که برای پژوهشگر لذتی دوچندان همراه دارد و همچنین دستاوردهای حاصل از آن می‌تواند دست‌مایهٔ کارگزاران فرهنگی کشور قرار گیرد و راهگشای پژوهش‌های بعدی در این مسیر باشد. خراسان بزرگ که خاستگاه زبان فارسی دری بوده است، هنوز از یک ویژگی منحصربه‌فرد برخوردار است و آن دور بودن گویش ...  بیشتر

زبانشناسی و گویش‌های خراسان
بررسی ریشه شناختی و معنایی واژۀ پـــهـــلوی اشـــکـــانی تــورفــــانی nw ̉r

آرمان بختیاری

دوره 15، شماره 4 ، اسفند 1402، ، صفحه 179-191

چکیده
  واژۀ پهلوی اشکانی nw ̉rدر متن تورفانیM5815 IVi/29/ آمده است. آندره آس- هنینگ آن را در MMiii,b آورده‌اند (Durkin-Meisterernst,2004:246)این واژه را بویس در واژه‌نامه‌اش آورده است (Boyce,1975:63). دورکین – مایسترارنست نیز آن را در واژه‌نامه‌اش آورده است(Durkin‑Meisterernst,2004:246) در هیچ‌یک از این موردها، معنی و آوانوشت درستی برای آن داده نشده است. این جستار بر آن است تا ...  بیشتر

زبانشناسی و گویش‌های خراسان
گسترۀ جغرافیایی زبان تاتی و ارتباط آن با زبان پهلوی اشکانی (پارتی)

جهاندوست سبزعلیپور

دوره 15، شماره 1 ، خرداد 1402، ، صفحه 53-94

چکیده
  یکی از شاخه‌های مهم زبان‌های ایرانی، شاخۀ شمال‌غربی است که زیرمجموعۀ فراوانی دارد و در مناطق وسیعی از ایران و خارج از آن گویشور دارد. از زیرشاخه‌های آن می‌توان به تاتی، تالشی، گیلکی و سمنانی و غیره اشاره کرد. در دهه‌های أخیر پیرامون زبان‌ها و گویش‌های ایرانی پژوهش‌های زیادی انجام شده و هر روز در حال تکمیل شدن هستند. هنینگ، یارشاطر، ...  بیشتر

زبانشناسی و گویش‌های خراسان
نشانه ـ معنا‌شناسی «آتش» در آثار عطار نیشابوری

لیلا روحانی سروستانی؛ محمدعلی آتش سودا؛ سمیرا رستمی

دوره 14، شماره 2 ، تیر 1401، ، صفحه 59-86

چکیده
  اصولاً نشانه و معنا در علم زبان‌شناسی مکمل یکدیگر هستند و هر کدام بدون دیگری چیزی به حساب نمی‌آید، عطار در گفتمانی که از آتش در آثار عرفانی خود ارایه می‌دهد، گونه‌ای از نشانه‌ مشهود است که آتش نه تنها در جایگاه یک وسیلۀ گرمابخش، که در جایگاه معنا و مفهوم دیگری نیز بروز می‌کند، که بررسی آن بیشتر در حوزۀ ساختار جانشینی زبانی شکل می-گیرد. ...  بیشتر

زبانشناسی و گویش‌های خراسان
الگوهای بومی‌سازی واجی نام‌های کوچک قرضی تک‌جزئی در گونه ترکی اسفیدانی

علی ایزانلو

دوره 14، شماره 2 ، تیر 1401، ، صفحه 87-126

چکیده
  نام‌های خاص از مواردی است که ترجمه نمی‌شود و از زبانی به زبانی دیگر قرض گرفته می‌شود. زبان‌ها بسته به ویژگی‌های نظام واجی منحصر به فرد خود، تغییراتی در صورت نام‌های قرضی می‌دهند. در این پژوهش تغییرات واجی نام‌های کوچک تک‌جزئی در گونه ترکی رو به انقراض اسفیدانی (یکی از روستاهای شهرستان بجنورد) از منظر همزمانی مورد بررسی قرار گرفته ...  بیشتر

زبانشناسی و گویش‌های خراسان
تأثیر نماز بر نام‌گذاری اوقات شبانه‌روز در زبان‌های ایرانی

جهاندوست سبزعلیپور؛ شیما جعفری دهقی

دوره 13، شماره 2 ، اسفند 1400، ، صفحه 111-136

چکیده
  ارتباط دو زبان فارسی و عربی و تأثیرپذیری این دو از یکدیگر غیرقابل کتمان است. در دورۀ قبل و بعد از اسلام این دو زبان بر همدیگر تأثیر بسیار گذاشته‌اند. پذیرش دین اسلام توسط ایرانیان باعث رواج لغات عربی بسیاری شد. نمازهای پنچگانه که در اوقات مختلفی از شبانه‌روز خوانده می‌شود، باعث توجه خاص به زمان نمازگزاری شده‌ و لحظات و زمان‌های نماز، ...  بیشتر

زبانشناسی و گویش‌های خراسان
واژه‌بست‌های ضمیری در گویش قاینی

زهره سادات ناصری؛ پریا رزم‌دیده

دوره 13، شماره 2 ، اسفند 1400، ، صفحه 257-282

چکیده
  واژه‌بست‌ها واحدهای زبانی هستند که هم برخی از ویژگی‌های رفتاری واژه‌ها را دارند و هم دارای برخی از خصوصیات تکواژهای وابسته هستند. ازاین‌رو، شناسایی و بررسی آن‌ها در زبان‌های مختلف یکی از جالب‌ترین ویژگی‌های زبان‌شناختی از نظر زبان‌شناسان است. زبان فارسی نیز از این قاعده مستثنی نیست. بدین ترتیب، هدف پژوهش حاضر، تعیین و توصیف ...  بیشتر

زبانشناسی و گویش‌های خراسان
رده‌شناسی آرایش سازه‏های متن سغدی بودایی «وِسَنترَه جاتَکَه»؛ بر اساس مؤلفه‏های وابسته به اسم

راضیه موسوی خو؛ زهره زرشناس؛ آتوسا رستم بیک تفرشی

دوره 13، شماره 1 ، شهریور 1400، ، صفحه 83-112

چکیده
  زبان سغدی از زبان‏های ایرانی میانه‏ی شرقی‏‌ست که به سه گروه مانوی، بودایی و مسیحی تقسیم می‏شود. در این پژوهش به بررسی آرایش سازه‏های متن سغدی بودایی «وِسَنترَه جاتَکَه» پرداخته شده است. تاکنون پژوهشی در باب رده‏شناسی زبان سغدی بودایی صورت نگرفته است. این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و تحلیل‌ها از نوع کمی و کیفی است، ...  بیشتر

زبانشناسی و گویش‌های خراسان
تأثیر واژگانی زبان فارسی بر کُردی کُرمانجی خراسانی

طواق گلدی گلشاهی

دوره 13، شماره 1 ، شهریور 1400، ، صفحه 141-166

چکیده
  زبان فارسی در سرزمین وسیع ایران از دیرباز مورد استفاده بوده و به علّت رسایی، شیوایی و سادگی از نظر دستوری و آوایی، مورد توجّه پادشاهان و درباریان بوده و همواره زبان-های ایرانی دیگر را تحت تأثیر قرار داده است. زبان کُردی که یکی از زبان‌های مهم ایرانی است به سبب نزدیکی به زبان فارسی و همسایگی با آن زبان و رسمی بودن زبان فارسی در بسیاری ...  بیشتر